POLITIČKA FANTASTIKA

Bosanska paradigma i Jugoslovenska ideja

Ako paradigma znači “primjer”, primjerak”, “uzorak”, “patern”, onda se može slobodno reći da “Bosanska paradigma” zapravo ne postoji. U prvom redu zato što je Bosna i Hercegovina sama po sebi (u daljem tekstu “Bosna”), zapravo paradigma Jugoslavije (iliti “Jugoslovenska paradigma”), ali ne u smislu da je Bosna i Hercegovina nastala po uzorku Jugoslavije, tj. po uzoru na Jugoslovensku ideju, već u smislu da je Jugoslovenska ideja nastala po uzoru i uzorku Bosne i Hercegovine.

Tome u prilog idu i brojni pokušaji Ilirskog pokreta (preteče Jugoslovenskog pokreta), da svoju unitarističku ideju “Ilirije” i “Ilirskih naroda” koji su govorili zajedničkim “Ilirskim jezikom” utemelji na prošlosti i identitetu upravo Bosanskog kraljevstva ne prezajući u tome ni od njenog falsificiranja i kozmetičkih prepravki. (Ovdje konkretno mislim na “Fojnički grbovnik”)

Naravno da u vojnom i političkom smislu u drugoj polovini devetnaestog vijeka Srbija postaje “Pijemonte južnoslavenskih naroda” i da Bosna kao inspiracija i inicijalni izvor ideje iz praktičnih razloga polako pada u drugi plan, a kasnije i u potpuni zaborav i pored toga što je na početku dvadesetog vijeka “jugoslovenski nacionalizam” (ne samo kao anti-imperijalizam već i kao državotvorna i unitaristička ideologija), bio daleko vitalniji u “Mladoj Bosni” nego bilo gdje drugo “u regiji”.

Njegova logistička povezanost sa Srbijom kao tada jedinom slobodnom i nezavisnom teritorijom južnoslovenskih naroda često se interpretira kao podređenost ili služenje “velikosrpskim” tj. imperijalnim ciljevima Srbije, a ne kao partnerstvo u istoj Jugoslovenskoj ideji.

Često se danas Jugoslovenska ideja demonizira tako što se dovodi u vezu sa Principovim terorizmom (jugoslovenski protonacionalizam), sa četništvom (Kraljevina Jugoslavija), sa komunizmom i “Titoslavijom” (SFRJugoslavija)  i sa Miloševićevim velikosrpskim hegemonizmom (Savezna republika Jugoslavija). Jednom riječju: nigdje niti jedne pozitivne reference, niti jedne “dobre riječi” u korist nekad slavne i časne Jugoslovenske ideje.

U manjoj ili većoj mjeri sve navedene Jugoslavije, tj. verzije Jugoslavija,  danas predstavljaju nekakva zla oko kojih, vidimo, postoji konsenzus i liberalne ljevice i konzervativne desnice kao nečega što nipošto ne treba ponavljati u istoriji.

Vrlo malo njih (a i nas) zapravo observira ili priznaje da sve tri šibice novog ideološkog šibicarenja očito služe da sakriju činjenicu da je zapravo Jugoslovenska ideja ta koja je prava meta, tj. da je skrivena poruka, ili prava poruka (koju ne izgovaramo naglas), zapravo ta da Jugoslavija ne treba nikada više postojati te da tu “grešku” ne treba nipošto više ponavljati.

Ispade da je Jugoslavija i Jugoslovenska ideja uzrok svih zala koja su nas zadesila, a ne ona zla koja su je uništila, kompromitovala, politički i ideološki homogenizirala, bojadisala, hegemonizirala i obojila od njenog nastanka do njenog, uslovno rečeno, nestanka sa političke i društvene scene.

Iako ne postoji udžbenik koji to izričito izjavljuje, mi kao da smo naučili lekciju da se ne samo ova ili ona (ili “anamona”) “stara Jugoslavija” mora izbiti i protjerati iz naših glava već da je i sama Jugoslovenska ideja nešto što je po sebi zlo, grešno i pogrešno, nešto što nije vrijedno truda, znoja, krvi ili riječi – niti naših, niti pominjanja izrečenih riječi i poruka naših predaka.

 

TAMNICA NARODA

 

Čega se plašimo? Znamo li od čega se distanciramo?

Ispade da su u toj Jugoslovenskoj prošlosti naši preci živjeli u nekoj velikoj zabludi kao u nekom smrtnom grijehu, a da su današnji etno-nacionalni antijugoslovenski državni “rehab-i” prava blagodet za ovdašnje narode.

Jednako kao što su Jugoslovenski nacionalisti i Panslavisti nazivali  Austro-Ugarsku “tamnicom naroda”, mnogi kasniji nacionalisti su koristili sličan izraz za Jugoslaviju. Naročito SFRJugoslaviju.

U zamahu etno-nacionalizma i nacionalnog oslobođenja na krilima nove balkanske balkanizacije i etničkog čišćenja nastale su nove “stare” državice i teritorije na koje bi se pomenuti naziv mogao mnogo adekvatnije primijeniti. Htjeli oni to priznati ili ne, ja tek ove današnje državice, bivše jugoslovenske republike, smatram istinskim “tamnicama naroda”. Danas gotovo svaki narod ima svoju sopstvenu, ne bih rekao “tamnicu” već primjerenije će biti: “samicu” u kojoj vjeruje u sopstvene zablude, iluzije, mitove, narative, ispravnost, nadmoć i čistotu u telefonskoj relaciji sa “višim silama” imperijalizma, ovog ili onog, kao i prije “Jugoslavija”.

Istovremeno u svakoj od njih svaka pomisao na Jugoslovensku ideju se u najblažoj inkvizitorskoj formi naziva “Jugonostalgijom” mada bi se Jugonostalgija, valjda, trebala odnositi samo i jedino na SFRJ.

Ideje ne moraju samo biti savremene. Ne moraju biti vezane i obilježavati jedan istorijski period, jedno vrijeme. One mogu biti svevremene, tj. bezvremene, naročito ako su univerzalne (kao što svaka ujediniteljska ideja jeste), ako su časne i plemenite (kao što pomirenje zaraćenih i zavađenih grupa, rasa i naroda uvijek i svugdje jeste opravdan častan i plemeniti cilj).  Sve pomenuto ih može u svakom vremenu učiniti aktuelnim, a u ovom razjedinjenom i zavađenom vremenu jednu takvu ujediniteljsku i pomiriteljsku ideju može učiniti i više nego aktuelnim.

Ako je neka ideja aktuelna, ako je aktualizirana, onda ona ne može da se interpretira kao nekakva nostalgija, po definiciji. Ona postaje vizionarska. Ona doživljava svoj preporod, svoju reafirmaciju.

Zato se ja pitam: zašto bi Jugoslovenska ideja uopšte morala “po default-u” biti stvar prošlosti kada ona uopšte nije deplasirana? Naprotiv. Nikad više nego danas, nakon dvadeset i pet godina krvavog antijugoslovenskog raspoloženja nije bila opravdanija i progresivnija. Ona je napokon dokazana kao jedina humana i racionalna ideja na ovim prostorima. Jako interesantno je da je kao ideja miljama udaljena od nas tako da svi koji do nje drže lako bivaju proglašeni nekakvim nostalgičarima.

Ja tvrdim da je Jugoslovenska ideja realna i aktuelna, barem kao ideja.

Ona je kao ideja zapravo potencijalno aktuelnija sada i ubuduće nego prije deset ili dvadeset godina. Zašto onda neku moguću Jugoslaviju ne smjestiti u budućnost pa od dosadašnjih Jugonostalgičara napraviti “Jugofuturiste”?

 

ANTIJUGOSLOVENSKA IDEOLOŠKA INKVIZICIJA

 

Zašto ne bi mogli razmišljati i ovako:

-Eto, neki su drugi probali razne modele Jugoslavije: monarhiju, socijalističku republiku, diktaturu, ovo – ono, ali još uvijek nismo probali građansku, liberalnu, demokratsku Jugoslaviju.

-Eto, ne mora biti ni republika, ni federacija, ni konfederacija; ne mora biti država uopšte, neka postoji kao društvo, kao “kulturno-umjetničko društvo”, ili kao geografski pojam, kao “regija”.

Od nas se zahtijeva da konvertiramo Jugoslovensku ideju unifikacije u Evropsku. Umjesto demona ujedinjene Jugoslavije nudi nam se vila ujedinjene Evrope – eurovizija i obratno kada nas treba rastjerati, ušutkati, prepasti.

Jugoslavija nam se predstavlja isključivo kao ideologija, tj. kao ideološka, vještačka tvorevina (za razliku od pragmatične EU), a istovremeno se sama riječ Jugoslavija ne smije demilitarizovati, deminirati, depolitizirati, deideologizirati i normalno, najnormalnije pominjati i koristiti umjesto “EUfemizama” kao što su Zapadni Balkan i Jugoistočna Evropa. Nije li upravo takav stav prema pojmu Jugoslavija ideološki?

Ne postoji li neko ideološko čišćenje i progonstvo imena i pojma Jugoslavije iz vokabulara ili se meni samo čini da je to riječ koju valja zaobilaziti, pohraniti i sahraniti zato što “priziva duhove”?

Za progonitelje Jugoslovenske ideje, a to su one sluge imperijalizma koje na ovim prostorima osiguravaju eksploataciju resursa doktrinom šoka i dobro utemeljenim “zavadi pa vladaj” nije važno sa koje strane će ideološki poplašiti one koji se stidljivo privuku zdravorazumnoj logici bratstva i ujedinjenja ovdašnjih naroda ako ne u političku zajednicu, državu-naciju, a ono barem u jedno društvo, u jednu, da tako kažem, kulturnu zajednicu (pa makar ona bila “underground”, tj. u “parakatakombama” društvenih mreža).

Nije im važno da li će te njihova inkvizicija optužiti da si heretik ujedinjene Evrope ako si “vjernik” ili “ideolog”, tj. sljedbenik, fan, pristalica, “pretplatnik”, “subscriber” ideje ujedinjene Jugoslavije (kao da to isključuje jedno drugo).

Oni će te jednako lako optužiti da si pristalica terorizma i terorističke organizacije tipa Mlade Bosne ako podržavaš, osjećaš i dišeš Jugoslovensku ideju na civilni i civilizovani način kao nezavisni intelektualac, da si “velikosrbin”, da zastupaš velikosrpsku ideju, da si četnik (jer četnici su bili rojalisti, tj. za kralja i za Kraljevinu Jugoslaviju kao otadžbinu); ako progresivan, ljevičar, reći će ti da si “komunjara” čim pomeneš Jugoslaviju jer k'o biva govoreći o Jugoslovenskoj ideji ti zapravo podržavaš komunizam kao najveće zlo dvadesetog stoljeća (naravno ako izuzmemo ili zaboravimo “manje incidente” desnice u istom periodu).

Inkviziciji je svejedno. Za neprijatelje i inkvizitore Jugoslovenske ideje postaješ po potrebi ponešto od toga ili pak sve zajedno, sve ono negativno iz istorije Jugoslavije: i četnik, i komunjara, i terorista, i Miloševićevac samo zato što si dovoljno “drzak”, tj. slobodan i nezavisan da se usudiš da promišljaš bez straha i kompleksa jednu običnu, normalnu, naprednu, intelektualnu i nadasve plemenitu ideju – definitivno najbolju, najširu i najplemenitiju ideju u modernoj istoriji ovih prostora, a koju su ovdašnji intelektualci i umjetnici autentično promišljali.

To tvoje slobodno razmišljanje je uistinu liberalno, a njihovo proganjanje onih koji se usude promišljati Jugoslovensku ideju zapravo ideološko. Stoga oni ideološki i spinuju stvari čineći sve da sve one koji se usude i dalje vrtiti po glavi Jugoslovensku ideju etiketiraju kao ideologe, pritom je  demonizirajući tako što licitiraju odnekud sa brojevima žrtava “jugoslovenske ideologije” iako su se najčešće upravo režimi, tj. politički koncepti i ideje koji su bili antijugoslovenski, protiv ujedinjenja i bratske ljubavi jugoslovenskih naroda u istoriji pokazali zločinačkim i ozloglašenima.

 

JUGOSLOVENSKA IDEJA

 

Ona nije bila izolacionistička. Ona je bila kosmopolitska u regionalnom smislu, ako se tako može i smije reći, a evo i zašto: predstavljala je racionalno i prirodno premošćavanje velikih vještački napravljenih kulturnih i civilizacijskih ambisa između ovdašnjih naroda, ambisa koji su podjelama i okupacijama jednako koliko obogatili – toliko i unakazili biće ovog podneblja.

Jugoslovenska ideja je predstavljala prvi samostalni pokušaj Inteligencije da to sve na moderan način sanira, pomogne da to sve izdobri, da izađe “na zelenu granu”, u jednu familiju, po mjeri “našeg čovjeka”, tj. običnog,  ovdašnjeg čovjeka.

I to su činili poezijom, jezikom, umjetnošću, kulturom, naukom, prosvjetiteljstvom, obrazovanjem, a ne carskim dekretima i direktivama.

Možda nismo više jugoslovenski nacionalisti, ali jesmo jugoslovenski disidenti ovog novog režima na području Jugoslavije koji je odnio mnogo civilnih žrtava u proteklom ratu, a zatim prognao i raselio, marginalizirao i pauperizirao mnoge nistomišljenike u posljednjih dvadeset godina.

Svaki od nas Jugoslovenskih disidenata zna da naše razmišljanje (koje je za razliku od njihovog režimskog široko, kosmopolitsko, ujediniteljsko) biva dočekano sa svake strane na nož.

Mi smo stjerani te u ćošak, stavljeni na magareću klupu, a često i demonizirani. Pri svemu tome sadašnji režim i njegovi lojalisti tvrde da ta njihova gesta nije plod njihove desničarske ideologije, da se ne radi o njihovoj propagandi već da se radi o objektivnom sudu vremena i sudu istorije nesvjesni valjda da često takve tvrdnje i jesu znak ideoloških sudova.

Obrušili su se na Jugoslavene potpuno ideološki kao da “Jugoslaven” automatski znači “komunista”, a svoj učinak borbe protiv komunizma tj.  jugoslavenstva podastiru svojim ideološkim poslodavcima čije su zapravo sluge.

Ne znam šta je ta ideja svima njima skrivila. Zašto su toliko kivni, toliko bijesni na nju?

To je ideja koju je započela južnoslavenska Inteligencija, za svoj groš, o svom trošku, preko svojih leđa. To je ideja slobodoumnih, slobodoljubivih, naprednih intelektualaca koja se rodila u tamnici imperijalizma. Ona je inspirisana slobodarskim ustancima protiv imperijalizma. Pokušajima oslobođenja. Nezavisnosti. Solidarnosti. Veoma romantična, može se reći.

 

bosnianarnia2web

Ja danas tvrdim i to da je ona je inspirisana i utemeljena na “Bosanskoj paradigmi”, na “uzorku”, na primjeru “Bosne” i ja kao Bosanac ne mogu i neću je odbaciti jer bih time odbacio sebe: ne svoj identitet (jer identitet se može i sklepati i uobraziti i falsifikovati) već svoju bit, svoj duh, svoju dušu, nazovi to kako hoćeš: svoju suštinu, svoje biće, dakle moj lični mikrokosmos koji odražava patern “makrokosmosa” Jugoslavije – šarenila naroda i podneblja na kojem sam ponikao – moje velike familije.

 

 

Advertisements