REAGOVANJA

Dan nezavidnosti

 

dannezavidnosti

Meni je ovaj dan bitan zbog toga što je referendumom napravljen prelaz iz ZAVNOBiH-ske BiH, koja je bila definisana bosanskohercegovačkim narodima, u “polu-građansku BiH” kakvu imamo danas sa Dejtonskim ustavom (koji, doduše, takođe pominje “konstitutivne narode” (u zajednici sa ostalima – manjinama valjda) ali i građane BiH nakon njih).

gl

Referendumski listić je prvi put u istoriji BiH uveo pojam građana kao pojedinaca koji konstituišu državu i time odškrinuo vrata mogućnosti stvaranja građanske države. Do tada su to bili kolektiviteti, bilo da se radilo o Kraljevini SHS/Jugoslaviji ili SFRJ. (Primijetićete da se građani pominju prvi, ispred naroda, za razliku od Dejtonskog ustava koji ih potiskuje u drugi plan.)

Ja zato referendum 1. marta 1992. ne vidim nužno kao neki oportunistički referendum o odcjepljenju, kao neku političku akrobaciju u vezi suvereniteta u datim istorijskim okolnostima, tj. kao neki obračun i nekakvo preglasavanje naroda, neki marifetluk kolektiviteta, mada je on to vjerovatno u tom trenutku u mnogome i bio ili mogao biti.

Ja sam izabrao da u tadašnjem pravno-političkom driblingu vidim jednu, za mene kao privatnog građanina danas, veoma važnu istorijsku “sitnicu” koja promiče ovdašnjim kolektivističkim hipnotizerima masa, a to je da je referendumskim listićem, konačno i zvanično, građanin (“konstitutivni pojedinac”) ubačen u pravnu jednačinu, a kasnije i u Dejtonski ustav BiH.

To mi je bitno. Ta solo dionica.

Horovi nacionalističkih kolektiviteta su mi u toj kompoziciji  u drugom planu, iskreno.

Jer mi svi zaboravljamo da se tada nije samo radilo o obračunima između naroda, već i o tranziciji iz socijalizma, tj. “nacionalnog socijalizma” bivših nacionalnih socijalističkih republika federativne Jugoslavije u drugačije: nacionalne ili građanske tipove republika, tj.  država (u slučaju BiH: nacionalno-građanske).

Ja referendum želim  tumačiti i kao referendum o tipu republike, tipu države. On je na neki način odlučivao da li će BiH biti nacionalna ili građanska. Možda je to u tom momentu bilo nenamjerno, možda nesvjesno, možda se termin “građani” koristio čisto formalno, a ne ideološki i politički, međutim sada je gotovo. Sada možemo interpretirati to kako želimo. Po meni, a vjerujem da će se i neki istoričari složiti, radilo se ne samo o nacionalističkoj ideološkoj, već na mala vrata i o individualističkoj, liberalnoj, ideološkoj tranziciji države iz socijalističke u građansku.

Na tu istorijsku činjenicu se danas, na svu sreću, mi privatni, slobodni, individualni građani koji se ne svrstavaju u kolektivitete i “konstitutivne narode”, već se smatramo  “konstitutivnim pojedincima” prepoznatim u ustavu, možemo u svakom trenutku pozvati bez da kao ostali kopamo po Srednjem vijeku i komunističkoj prošlosti npr. kako bi se “utvrdili” u političkoj stvarnosti.

 

Advertisements